Krwotok z nosa latem najczęściej wynika z wysuszenia i niewielkiego uszkodzenia naczyń znajdujących się w przedniej części nosa. Pojedynczy, krótki epizod zwykle nie jest niebezpieczny, jednak częste, intensywne lub trudne do zatamowania krwawienia powinny zostać ocenione przez lekarza.
- Pojedyncze krwawienie zwykle wiąże się z suchością powietrza lub niewielkim uszkodzeniem wnętrza nosa.
- Krwawienie należy tamować przez nieprzerwany ucisk miękkiej części nosa.
- Częste, obfite albo długo utrzymujące się epizody wymagają ustalenia przyczyny.
- Pilnej pomocy potrzebuje osoba z objawami znacznej utraty krwi lub krwawieniem po urazie.
- Leków wpływających na krzepnięcie nie należy samodzielnie odstawiać.
Zobacz też: Ból mięśni po intensywnym wysiłku – kiedy to naturalna reakcja, a kiedy warto skonsultować się z lekarzem
Dlaczego krwotok z nosa latem może pojawiać się częściej?
Krwotok z nosa latem może wystąpić wtedy, gdy gorące powietrze, długie przebywanie w klimatyzowanych pomieszczeniach i niedostateczne nawodnienie sprzyjają wysychaniu powierzchni wewnątrz nosa. Sucha i podrażniona warstwa ochronna łatwiej pęka podczas wydmuchiwania nosa, kichania lub przypadkowego dotknięcia.
Upały same w sobie nie są jednak jednoznacznie potwierdzoną przyczyną zwiększonej liczby wszystkich krwawień. Badania epidemiologiczne wykazują zróżnicowane zależności między porą roku a częstością epistaksji. W niektórych populacjach najwięcej przypadków odnotowuje się zimą, natomiast bardziej powtarzalnym czynnikiem okazuje się niska wilgotność powietrza. Oznacza to, że znaczenie może mieć nie tyle kalendarzowe lato, ile konkretne warunki otoczenia.
Klimatyzacja obniża temperaturę, ale często zmniejsza również wilgotność w pomieszczeniu. Wielogodzinne przebywanie w takim środowisku może więc prowadzić do przesuszenia śluzówki, tworzenia się strupów i odsłaniania drobnych naczyń. Podobnie działa bezpośredni nawiew skierowany na twarz.
Do częstych bezpośrednich przyczyn należą również drobne urazy nosa. Mogą powstać podczas intensywnego oczyszczania nosa, dłubania w nosie, wkładania chusteczki zbyt głęboko lub odrywania zaschniętych strupów. U dzieci takie mechaniczne uszkodzenia należą do szczególnie częstych powodów nawracających epizodów.
Jak śluzówka nosa wpływa na wystąpienie krwawienia?
Śluzówka nosa wpływa na ryzyko krwawienia, ponieważ zawiera gęstą sieć drobnych naczyń położonych bardzo blisko powierzchni. Większość krwawień rozpoczyna się w przedniej części przegrody, gdzie naczynia łatwo ulegają uszkodzeniu, ale są też zwykle dostępne dla skutecznego ucisku.
Prawidłowo nawilżona powierzchnia zatrzymuje zanieczyszczenia, ogrzewa wdychane powietrze i ogranicza tarcie. Gdy dochodzi do przesuszenia śluzówki, jej warstwa ochronna staje się mniej elastyczna. Pojawiają się mikropęknięcia, strupy, pieczenie i uczucie zatkania. Próba usunięcia strupa może przerwać znajdujące się pod nim naczynie.
Ryzyko miejscowego uszkodzenia zwiększają między innymi:
- Suche powietrze w klimatyzowanych pomieszczeniach.
- Silny nawiew skierowany bezpośrednio na twarz.
- Intensywne wydmuchiwanie lub oczyszczanie nosa.
- Drobne urazy powstałe podczas dotykania wnętrza nosa.
- Stosowanie donosowych preparatów w sposób niezgodny z instrukcją.
W profilaktyce pomocne może być ograniczenie bezpośredniego nawiewu, utrzymywanie odpowiedniej wilgotności w pomieszczeniu oraz stosowanie fizjologicznego roztworu soli w aerozolu. U osób ze skłonnością do tworzenia strupów lekarz może zalecić odpowiedni preparat nawilżający. Nie należy wkładać aplikatora głęboko ani kierować końcówki aerozolu bezpośrednio na przegrodę.
Jak prawidłowo wykonać ucisk skrzydełek nosa?
Ucisk skrzydełek nosa należy wykonać w pozycji siedzącej, z tułowiem wyprostowanym i głową lekko pochyloną do przodu. Następnie trzeba mocno ścisnąć miękką część nosa znajdującą się poniżej kości i utrzymywać ucisk bez sprawdzania, czy krwawienie już ustało.
Zalecenia kliniczne wskazują, że bezpośrednie ściskanie dolnej, miękkiej części nosa jest podstawowym postępowaniem przy aktywnym krwawieniu. Ucisk powinien być ciągły i trwać co najmniej kilka minut; w praktyce często zaleca się około 10–15 minut. Zbyt wczesne puszczanie nosa może zerwać tworzący się skrzep i ponownie otworzyć naczynie.
Podczas udzielania pierwszej pomocy należy:
- Usiąść i lekko pochylić głowę do przodu.
- Oddychać spokojnie przez usta.
- Ścisnąć miękką część nosa kciukiem i palcem wskazującym.
- Utrzymywać równomierny ucisk przez 10–15 minut.
- Wypluwać krew spływającą do jamy ustnej zamiast ją połykać.
Nie należy odchylać głowy do tyłu. Takie ustawienie nie zatrzymuje krwawienia, lecz sprzyja spływaniu krwi do gardła i jej połykaniu. Może to wywołać kaszel, nudności lub wymioty, a jednocześnie utrudnić ocenę rzeczywistej intensywności utraty krwi.
Po ustaniu krwawienia przez kilka godzin warto unikać intensywnego wydmuchiwania nosa, schylania się, dużego wysiłku, gorącego prysznica i manipulowania w miejscu powstałego skrzepu. Gdy prawidłowo wykonany ucisk nie przynosi efektu, potrzebna może być pomoc medyczna, obejmująca miejscowe leczenie, tamponadę lub zamknięcie widocznego naczynia.
Kiedy diagnostyka lekarska jest konieczna?
Diagnostyka lekarska jest konieczna przede wszystkim wtedy, gdy epizody często się powtarzają, są nasilone, utrzymują się pomimo prawidłowego ucisku albo towarzyszą im objawy ogólne. Takie krwawienie nie powinno być automatycznie tłumaczone upałem czy klimatyzacją.
Pilnego kontaktu z pomocą medyczną wymaga obfite krwawienie, którego nie można opanować po około 20–30 minutach prawidłowego, nieprzerwanego ucisku. Do natychmiastowej oceny kwalifikują się także zawroty głowy, omdlenie, wyraźne osłabienie, duszność, bladość skóry, ból w klatce piersiowej lub trudności z oddychaniem. Mogą one wskazywać na istotną utratę krwi albo zaburzenia krążenia.
Konsultacji wymaga również:
- Nawracające krwawienie bez wyraźnego czynnika miejscowego.
- Długotrwałe krwawienie utrzymujące się mimo prawidłowej pierwszej pomocy.
- Wypływanie znacznej ilości krwi do gardła.
- Krwawienie po urazie głowy, twarzy lub nosa.
- Jednostronne zatkanie nosa albo utrzymująca się jednostronna wydzielina.
- Łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia z innych miejsc.
- Szybkie męczenie się, utrzymująca się bladość albo osłabienie.
Uraz głowy lub twarzy wymaga ostrożności, ponieważ krwawienie może współistnieć ze złamaniem nosa, obrażeniem tkanek albo innym urazem. Szczególnej oceny wymaga wyciek jasnego płynu z nosa po silnym urazie, zaburzenie świadomości, silny ból głowy, wymioty lub nierówność źrenic.
Podczas konsultacji lekarz pyta między innymi o częstotliwość epizodów, czas ich trwania, przyjmowane preparaty, choroby przewlekłe, urazy oraz występowanie podobnych problemów w rodzinie. Następnie ogląda jamę nosa i ocenia źródło krwawienia. Przy jednostronnych, nawracających lub trudnych do opanowania epizodach może być potrzebne badanie endoskopowe. Wytyczne zalecają dokładniejszą ocenę szczególnie wtedy, gdy wcześniejsze leczenie nie przyniosło efektu lub przyczyna pozostaje niejasna.
W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić morfologię krwi, liczbę płytek oraz badania układu krzepnięcia. Nie są one konieczne przy każdym pojedynczym, łagodnym epizodzie. Większe znaczenie mają przy nawracających krwawieniach, objawach niedokrwistości, skłonności do siniaków, chorobach wątroby, podejrzeniu zaburzeń krzepnięcia albo leczeniu wpływającym na hemostazę.
Czy nadciśnienie tętnicze i leki przeciwzakrzepowe zwiększają ryzyko?
Nadciśnienie tętnicze może współistnieć z krwawieniem z nosa i wiązać się z trudniejszym opanowaniem epizodu, ale pojedynczego krwawienia nie należy traktować jako prostego następstwa podwyższonego ciśnienia. Związek nie jest jednoznaczny przyczynowo, ponieważ ból i stres związany z krwawieniem również mogą przejściowo podnosić wynik pomiaru.
Badania obserwacyjne i przeglądy wskazują, że osoby z nadciśnieniem częściej trafiają po pomoc z powodu epistaksji, a krwawienie może być u nich bardziej nasilone lub wymagać interwencji. Dane te nie dowodzą jednak, że każdy nagły wzrost ciśnienia bezpośrednio powoduje pęknięcie naczynia. Znaczenie ma przede wszystkim prawidłowe leczenie choroby oraz ocena bardzo wysokich wartości wraz z innymi objawami.
Leki przeciwzakrzepowe i przeciwpłytkowe zwykle nie są miejscowym źródłem uszkodzenia, ale mogą wydłużać krwawienie i utrudniać powstanie stabilnego skrzepu. Dotyczy to między innymi doustnych antykoagulantów oraz leków hamujących czynność płytek. Badania potwierdzają ich znaczenie jako czynnika wpływającego na przebieg i nawroty epistaksji.
Nie wolno samodzielnie pomijać dawki ani odstawiać leku przepisanego w celu zapobiegania zakrzepicy, udarowi lub zatorowości. Decyzja o ewentualnej zmianie leczenia zależy od nasilenia krwawienia, wskazania do terapii, rodzaju preparatu, czasu przyjęcia ostatniej dawki oraz ryzyka powikłań zakrzepowych. Przy krwawieniu trudnym do opanowania trzeba pilnie skontaktować się z personelem medycznym i przekazać dokładną nazwę oraz dawkę przyjmowanego preparatu.
Q&A
Czy jedno krótkie krwawienie z nosa podczas upału jest groźne?
Najczęściej nie. Jeżeli epizod był niewielki, ustał po kilkunastu minutach prawidłowego ucisku i nie towarzyszyły mu inne dolegliwości, prawdopodobną przyczyną jest miejscowe podrażnienie lub suchość. Warto jednak obserwować, czy problem się nie powtarza.
Czy można zatkać nos chusteczką lub watą?
Nie należy wsuwać suchej waty ani fragmentu chusteczki głęboko do nosa. Materiał może przykleić się do skrzepu, a jego wyjmowanie ponownie otworzyć naczynie. Podstawową metodą jest mocny i nieprzerwany ucisk miękkiej części nosa.
Czy głowę powinno się odchylić do tyłu?
Nie. Głowę należy lekko pochylić do przodu. Odchylenie jej do tyłu powoduje spływanie krwi do gardła, nie zatrzymuje źródła krwawienia i utrudnia ocenę ilości traconej krwi.
Po jakim czasie trzeba zgłosić się po pomoc?
Pomocy należy szukać, gdy krwawienie nie ustaje mimo około 20–30 minut prawidłowego ucisku, jest bardzo intensywne albo krew spływa obficie do gardła. Nie należy zwlekać również przy omdleniu, duszności, nasilonym osłabieniu, bólu w klatce piersiowej lub krwawieniu po urazie głowy.
Czy nawracające epizody mogą świadczyć o niedokrwistości?
Powtarzająca się utrata krwi może z czasem przyczynić się do niedoboru żelaza i niedokrwistości, szczególnie gdy krwawienia są częste lub obfite. Bladość skóry, szybkie męczenie się, osłabienie i duszność wysiłkowa są wskazaniem do konsultacji oraz rozważenia morfologii krwi.
Czy przyjmując leki rozrzedzające krew, trzeba je odstawić?
Nie należy odstawiać ich samodzielnie. Nagłe przerwanie leczenia może zwiększyć ryzyko udaru, zakrzepicy lub zatorowości. Przy powtarzających się albo trudnych do zatamowania epizodach decyzję o dalszym postępowaniu powinien podjąć lekarz.
Źródła
- Wei E.X. i wsp., „Environmental Risk Factors for Pediatric Epistaxis Vary by Climate Zone”, The Laryngoscope, 2024.
- American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation, wytyczne postępowania w krwawieniu z nosa.