Kiedy iść do lekarza z bólem ucha? Konsultacji wymaga przede wszystkim silna lub narastająca dolegliwość, gorączka, wydzielina z przewodu słuchowego, pogorszenie słyszenia albo zawroty głowy. Podczas wakacji takie objawy mogą wskazywać na zakażenie po kąpieli, uraz ciśnieniowy lub powikłanie zapalenia.
- Silne, nasilające się dolegliwości po pływaniu mogą świadczyć o zapaleniu przewodu słuchowego.
- Wydzielina, krew albo nagłe osłabienie słuchu wymagają oceny stanu błony bębenkowej.
- Bolesność i obrzęk okolicy za małżowiną mogą wskazywać na powikłanie wymagające pilnej diagnostyki.
- Nagłe pogorszenie słyszenia, nasilone zawroty głowy lub problemy z utrzymaniem równowagi nie powinny być obserwowane wyłącznie w domu.
- Do czasu badania nie należy wkładać do przewodu słuchowego patyczków ani stosować przypadkowych kropli.
Zobacz też: Telemedycyna a komfort pacjenta – dlaczego coraz więcej osób wybiera konsultacje online
Kiedy ból ucha wymaga konsultacji z lekarzem?
Ból ucha wymaga konsultacji, gdy jest silny, nasila się, trwa dłużej niż 24–48 godzin lub towarzyszą mu objawy ogólne, wydzielina albo pogorszenie słyszenia. Szybsza ocena jest potrzebna również u małych dzieci, osób z cukrzycą, obniżoną odpornością oraz pacjentów po zabiegach laryngologicznych.
Do lekarza należy zgłosić się bez zbędnej zwłoki, jeżeli pojawia się silny pulsujący ból, wysoka gorączka, wyciek z ucha, wyraźne osłabienie słyszenia lub narastające złe samopoczucie. Ropna wydzielina może występować w przebiegu zapalenia przewodu słuchowego, ale może też oznaczać perforację błony bębenkowej w zapaleniu ucha środkowego. Rozróżnienie tych stanów wymaga otoskopii, ponieważ sposób leczenia nie jest taki sam.
Pilnej oceny wymagają zwłaszcza:
- Nagłe pogorszenie słyszenia w jednym lub obu uszach.
- Zawroty głowy połączone z nudnościami, chwiejnym chodem lub zaburzeniami równowagi.
- Krwista, ropna albo wodnista wydzielina z przewodu słuchowego.
- Obrzęk za uchem, zaczerwienienie za uchem lub odstawanie małżowiny.
- Bardzo silny ból nieustępujący mimo zastosowania leku przeciwbólowego zgodnie z ulotką.
- Wysoka temperatura ciała, dreszcze lub wyraźne ogólne osłabienie.
Szczególne znaczenie ma nagłe osłabienie słuchu, które rozwinęło się w ciągu maksymalnie trzech dni i nie wynika w oczywisty sposób z zatkania przewodu słuchowego. Wytyczne NICE zalecają w takiej sytuacji skierowanie osoby dorosłej do pilnej oceny laryngologicznej, najlepiej w ciągu 24 godzin. Wczesna diagnostyka jest ważna, ponieważ leczenie nagłego niedosłuchu odbiorczego jest zależne od czasu, a wytyczne specjalistyczne dopuszczają rozpoczęcie terapii kortykosteroidami w ciągu dwóch tygodni od wystąpienia objawów.
Jak rozpoznać ucho pływaka po wakacyjnej kąpieli?
Ucho pływaka można podejrzewać, gdy po pływaniu pojawia się ból przewodu słuchowego, świąd, uczucie zatkania, miejscowy obrzęk lub wydzielina, a dotknięcie skrawka albo poruszanie małżowiną nasila dolegliwości. Choroba jest ostrym zapaleniem ucha zewnętrznego i najczęściej ma podłoże bakteryjne.
Dłuższy kontakt z wodą powoduje macerację skóry przewodu słuchowego i może osłabiać jej naturalną barierę ochronną. Ryzyko rośnie po usuwaniu woskowiny patyczkami, drapaniu skóry, noszeniu źle dopasowanych zatyczek lub pozostawieniu wilgoci w przewodzie. Najczęściej wykrywane drobnoustroje to Pseudomonas aeruginosa i Staphylococcus aureus.
Niewielkie uczucie obecności wody bez bólu można początkowo obserwować. Po pływaniu warto przechylić głowę, pozwolić wodzie swobodnie wypłynąć i osuszyć wyłącznie zewnętrzną część narządu słuchu ręcznikiem. CDC dopuszcza także użycie suszarki ustawionej na najmniejszą siłę nawiewu i temperaturę, trzymanej w bezpiecznej odległości. Do kanału nie należy wprowadzać palców, patyczków ani innych przedmiotów.
Narastający ból, obrzęk, wydzielina lub zwężenie przewodu wskazują już na potrzebę badania. W niepowikłanym ostrym zapaleniu ucha zewnętrznego podstawą leczenia są zwykle miejscowe preparaty przeciwdrobnoustrojowe, nie zaś antybiotyki doustne. Przeglądy badań wykazały wysoką skuteczność terapii miejscowej, jednak wybór kropli musi uwzględniać stan błony bębenkowej.
Czy wyciek i pogorszenie słuchu mogą oznaczać uszkodzenie błony bębenkowej?
Wyciek połączony z nagłą zmianą słyszenia może oznaczać uszkodzenie błony bębenkowej, ale może również wynikać z zapalenia przewodu słuchowego, dlatego nie da się wiarygodnie ustalić przyczyny bez badania otoskopowego.
Perforacja błony bębenkowej może wystąpić wskutek zapalenia ucha środkowego, urazu mechanicznego, skoku do wody, nurkowania albo gwałtownych zmian ciśnienia podczas lotu. Typowymi objawami są nagły ból, krwawienie lub wydzielina, szumy uszne, niedosłuch oraz niekiedy zawroty głowy. Ból może paradoksalnie zmniejszyć się po pęknięciu błony, co nie oznacza, że problem ustąpił.
Po podejrzeniu perforacji należy utrzymywać przewód słuchowy w suchości. Nie powinno się płukać narządu słuchu, ponownie pływać ani samodzielnie wprowadzać kropli. Niektóre substancje stosowane miejscowo mogą działać ototoksycznie, jeśli przedostaną się przez uszkodzoną błonę do struktur ucha środkowego.
Zmiany ciśnienia podczas nurkowania i podróży lotniczej mogą wywołać barotraumę. Jej łagodna postać powoduje uczucie zatkania, ból oraz przejściowe osłabienie słyszenia. Silny ból, utrzymujący się niedosłuch, krwawienie, zawroty głowy albo trudności z utrzymaniem stabilnej pozycji mogą natomiast wskazywać na poważniejsze uszkodzenie. Barotrauma ucha wewnętrznego może obejmować zaburzenia słuchu i równowagi, dlatego po wystąpieniu takich objawów nie należy kontynuować nurkowania ani wchodzić ponownie do wody.
Gdzie szukać pomocy, gdy objawy pojawiają się podczas urlopu?
W czasie urlopu miejsce udzielenia pomocy należy wybrać na podstawie nasilenia objawów oraz ogólnego stanu chorego, a nie miejsca zameldowania. Przy umiarkowanych dolegliwościach bez cech nagłego zagrożenia właściwym miejscem jest przychodnia POZ lub placówka udzielająca pomocy poza godzinami pracy podstawowej opieki zdrowotnej.
W dni robocze warto rozpocząć od kontaktu z najbliższą placówką podstawowej opieki zdrowotnej. Gdy nagłe zachorowanie albo pogorszenie stanu następuje wieczorem, w nocy, podczas weekendu lub święta, można zgłosić się do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej. Pomoc ta jest przeznaczona dla przypadków wymagających konsultacji przed ponownym otwarciem przychodni, ale bez bezpośredniego zagrożenia życia. Aktualne adresy placówek w Polsce publikuje Narodowy Fundusz Zdrowia.
Do szpitalnego oddziału ratunkowego albo miejsca pełniącego ostry dyżur laryngologiczny należy zgłosić się w przypadku nagłej utraty słuchu, ciężkich zawrotów głowy, zaburzeń chodu, urazu głowy, obfitego krwawienia, szybko narastającego obrzęku lub objawów ciężkiego zakażenia. Obrzęk i bolesność za małżowiną, zwłaszcza z jej odstawaniem oraz gorączką, mogą wskazywać na zapalenie wyrostka sutkowatego. Podejrzenie takiego powikłania wymaga pilnej oceny laryngologicznej i nie powinno czekać do zakończenia urlopu.
Przed badaniem można zastosować doustny lek przeciwbólowy odpowiedni dla wieku i stanu zdrowia, zgodnie z ulotką. Domowe leczenie nie powinno jednak obejmować wlewania do przewodu alkoholu, octu, wody utlenionej, olejków, roztworów z antybiotykiem pozostałych po wcześniejszej chorobie ani preparatów niewskazanych przez specjalistę.
Pytania i odpowiedzi
Czy po każdej kąpieli z bólem trzeba od razu jechać do szpitala?
Nie. Łagodny dyskomfort lub uczucie zalegania wody bez wydzieliny, gorączki i pogorszenia słyszenia można krótko obserwować. Narastanie bólu, utrzymywanie się objawów albo pojawienie się dodatkowych dolegliwości jest wskazaniem do konsultacji ambulatoryjnej.
Czy można pływać, gdy ucho nadal boli?
Nie jest to zalecane. Woda i wilgoć mogą podtrzymywać stan zapalny, a przy możliwym uszkodzeniu błony zwiększać ryzyko zakażenia głębiej położonych struktur. Do pływania najlepiej wrócić po ustąpieniu objawów i zakończeniu zaleconego leczenia.
Czy żółta wydzielina zawsze oznacza zakażenie bakteryjne?
Nie zawsze, ale ropna wydzielina często towarzyszy zakażeniu. Może pochodzić z zapalnie zmienionego przewodu słuchowego albo z ucha środkowego po perforacji. O pochodzeniu wydzieliny decyduje obraz w otoskopii, a nie sam kolor.
Czy nagłe przytkanie po locie można przeczekać?
Łagodne zatkanie często stopniowo ustępuje. Konsultacji wymaga silny lub narastający ból, utrzymujące się pogorszenie słyszenia, krwawienie, zawroty głowy albo wydzielina. Takie objawy mogą wskazywać na barotraumę z uszkodzeniem struktur narządu słuchu.
Czy można użyć kropli, które zostały po poprzednim zapaleniu?
Nie należy stosować ich bez ponownej oceny. Preparat może być nieodpowiedni dla obecnej przyczyny dolegliwości, przeterminowany albo niebezpieczny przy perforacji. Badanie pozwala dobrać leczenie do lokalizacji zapalenia i stanu błony.
Czy ból z obrzękiem za małżowiną może poczekać do powrotu z wakacji?
Nie. Taki obraz, szczególnie z gorączką, zaczerwienieniem i odstawaniem małżowiny, może wskazywać na powikłanie zapalenia ucha środkowego. Wymaga pilnej oceny lekarskiej w miejscu pobytu.
Źródła
- MSD Manual Professional Edition, Traumatic Perforation of the Tympanic Membrane oraz Otic Barotrauma.
- Narodowy Fundusz Zdrowia, informacje o nocnej i świątecznej opiece zdrowotnej.