Dziecko nie słyszy po wakacjach tak dobrze jak wcześniej? Przyczyną może być zalegająca woskowina, stan zapalny po kąpielach albo płyn utrzymujący się za błoną bębenkową po infekcji. Nagłe pogorszenie słuchu, wyciek, silny ból lub gorączka wymagają jednak szybszej oceny lekarskiej.
- Uczucie zatkania po kąpielach może wynikać z zalegającej woskowiny albo zapalenia przewodu słuchowego.
- Ból, świąd i wyciek po pływaniu są typowymi objawami zapalenia ucha zewnętrznego.
- Płyn pozostający za błoną bębenkową po infekcji może powodować przewodzeniowe pogorszenie słyszenia.
- Utrzymujące się trudności ze słyszeniem wymagają badania otoskopowego, a czasem tympanometrii i badania słuchu.
- Nagła utrata słyszenia w jednym lub obu uszach powinna być oceniona pilnie, ponieważ trzeba wykluczyć nagły niedosłuch odbiorczy.
Zobacz też: Częste skurcze mięśni – kiedy mogą świadczyć o niedoborach lub chorobie
Czy wakacyjny niedosłuch może wynikać z wody albo czopu woskowinowego?
Wakacyjny niedosłuch może być związany z wodą zatrzymaną w przewodzie słuchowym lub z woskowiną, która po kontakcie z wodą zwiększa objętość i bardziej ogranicza przewodzenie dźwięku. Typowe jest wtedy uczucie zatkanego ucha, przytłumione słyszenie i czasami świąd, natomiast silny ból czy gorączka sugerują konieczność poszukiwania innej przyczyny.
Czop woskowinowy rozpoznaje się wtedy, gdy nagromadzona wydzielina powoduje objawy albo uniemożliwia prawidłową ocenę przewodu słuchowego i błony bębenkowej. Wytyczne otolaryngologiczne wymieniają pogorszenie słyszenia, świąd, ból i szumy wśród możliwych objawów.
Do pogorszenia sytuacji może prowadzić używanie patyczków higienicznych. Zamiast usuwać wydzielinę, mogą przesuwać ją głębiej w stronę błony bębenkowej lub uszkodzić skórę przewodu. Jeżeli wydzielina rzeczywiście zamyka przewód, jej usunięcie można przeprowadzić różnymi metodami, między innymi przez odpowiednio wykonane płukanie lub mechaniczne usunięcie pod kontrolą wzroku. Wybór metody zależy od stanu przewodu, błony bębenkowej i wcześniejszych chorób uszu.
Nie należy również automatycznie stosować preparatów do usuwania wody zawierających alkohol izopropylowy ani kropli rozpuszczających woskowinę, jeśli występuje ból, wyciek, podejrzenie perforacji błony bębenkowej lub wcześniej założono rurki wentylacyjne. W takich sytuacjach przed zastosowaniem preparatu potrzebna jest ocena ucha.
Kiedy ucho pływaka powoduje ból i pogorszenie słuchu?
Zapalenie ucha zewnętrznego może powodować ból, świąd, obrzęk przewodu słuchowego, wyciek i przejściowe przytłumienie słyszenia. Choroba jest nazywana uchem pływaka, ponieważ dłuższy kontakt przewodu z wodą sprzyja uszkodzeniu jego naturalnej bariery ochronnej i namnażaniu drobnoustrojów. Badania epidemiologiczne wykazały związek pływania w wodzie rekreacyjnej z większym ryzykiem ostrego zapalenia przewodu słuchowego.
Charakterystyczne mogą być ból przy poruszaniu małżowiną uszną lub ucisku skrawka ucha, zaczerwienienie i zwężenie przewodu, a czasami ropna wydzielina. Najczęściej etiologia jest bakteryjna, chociaż możliwe są również zakażenia grzybicze. Sam fakt kąpieli w basenie, jeziorze czy morzu nie pozwala jednak określić rodzaju zakażenia bez badania.
Leczenie niepowikłanego ostrego zapalenia przewodu opiera się przede wszystkim na preparatach miejscowych. Dobór kropli zależy między innymi od stanu błony bębenkowej, dlatego samodzielne stosowanie kropli z antybiotykiem lub sterydem bez obejrzenia przewodu nie jest dobrym rozwiązaniem. Wytyczne podkreślają także znaczenie udrożnienia przewodu, jeśli obrzęk lub wydzielina utrudniają dotarcie preparatu do chorej skóry.
Szybszej konsultacji wymagają silny ból, gorączka, znaczny obrzęk, pogarszanie się objawów oraz wyciek z ucha. Ropna, wodnista lub krwista wydzielina powinna zostać oceniona przed rozpoczęciem samodzielnego leczenia, ponieważ jej źródłem może być zarówno przewód słuchowy, jak i ucho środkowe.
Kiedy pogorszenie słuchu może wynikać z wysiękowego zapalenia ucha środkowego?
Pogorszenie słuchu może wynikać z wysiękowego zapalenia ucha środkowego, gdy za błoną bębenkową gromadzi się płyn bez typowych cech ostrego zakażenia. Płyn ogranicza prawidłowe przenoszenie dźwięku i może powodować przewodzeniowe osłabienie słyszenia, uczucie pełności oraz potrzebę częstszego zwiększania głośności telewizora czy proszenia o powtarzanie wypowiedzi.
Problem często pojawia się po infekcjach górnych dróg oddechowych i zaburzeniu wentylacji ucha środkowego przez trąbkę słuchową. Samo pływanie nie jest uznawane za typową przyczynę wysięku za błoną bębenkową; dostępne dane nie potwierdzają popularnego przekonania, że pływanie samo w sobie powoduje zapalenie ucha środkowego.
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na otoskopii pneumatycznej, a jeżeli wynik pozostaje niepewny, pomocna jest tympanometria. Wytyczne zalecają wykonanie odpowiedniego dla wieku badania słuchu, gdy wysięk utrzymuje się co najmniej 3 miesiące, a wcześniej także wtedy, gdy istnieje zwiększone ryzyko problemów z rozwojem mowy, uczeniem się lub występuje istotne podejrzenie ubytku słuchu.
Nie zaleca się rutynowego leczenia tego stanu antybiotykami ogólnymi, steroidami donosowymi lub doustnymi ani lekami przeciwhistaminowymi i obkurczającymi błonę śluzową nosa. U wielu pacjentów wysięk ustępuje samoistnie i możliwa jest obserwacja. Jeśli utrzymuje się przez kilka miesięcy oraz powoduje udokumentowane trudności ze słyszeniem, jedną z możliwości dalszego postępowania jest drenaż uszu za pomocą rurek wentylacyjnych.
Kiedy laryngolog powinien pilnie ocenić niedosłuch u dziecka?
Laryngolog powinien szybko ocenić nagłe lub wyraźne pogorszenie słyszenia, zwłaszcza gdy nie można go łatwo wyjaśnić zatkaniem przewodu, a także gdy występują ból, gorączka, wyciek lub inne nowe objawy. Nagłego ubytku nie należy przez kilka dni leczyć samodzielnie jako „wody w uchu”, ponieważ rzadziej może mieć on charakter odbiorczy i wymagać pilnej diagnostyki. Wytyczne dotyczące nagłej utraty słuchu zalecają jak najszybsze potwierdzenie ubytku audiometrią, nie później niż w ciągu 14 dni od początku objawów.
Podczas wizyty specjalista ogląda przewód słuchowy i błonę bębenkową. Pozwala to odróżnić między innymi zalegającą woskowinę, stan zapalny przewodu, perforację i płyn w uchu środkowym. W zależności od obrazu mogą być potrzebne tympanometria oraz audiometria odpowiednia do wieku.
Szybszej oceny wymagają:
- Nagłe wyraźne pogorszenie słyszenia, szczególnie jednostronne.
- Silny lub nasilający się ból ucha.
- Gorączka połączona z dolegliwościami usznymi.
- Ropny, wodnisty albo krwisty wyciek.
- Zawroty głowy lub zaburzenia równowagi pojawiające się razem z ubytkiem słyszenia.
- Utrzymywanie się problemu mimo ustąpienia infekcji lub usunięcia przeszkody z przewodu.
Rodzic powinien zwracać uwagę również na mniej oczywiste sygnały. Młodsza osoba może częściej prosić o powtórzenie wypowiedzi, zwiększać głośność urządzeń, siadać bliżej źródła dźwięku albo nie reagować, gdy mówi się do niej z drugiego pomieszczenia. Przy przewlekłym wysięku trudności ze słyszeniem mogą wpływać na komunikację i funkcjonowanie edukacyjne, dlatego długotrwałych objawów nie warto bagatelizować.
Q&A
Czy woda po basenie może zostać w uchu na kilka dni?
Woda może przez pewien czas pozostawać w przewodzie, szczególnie jeśli znajduje się tam dużo woskowiny. Jeżeli uczucie zatkania nie ustępuje, pojawia się ból, świąd, wyciek lub wyraźne pogorszenie słyszenia, należy obejrzeć przewód zamiast próbować wielokrotnie usuwać wodę samodzielnie.
Czy można użyć patyczka higienicznego, żeby odetkać ucho?
Nie jest to zalecane. Patyczek może przesunąć wydzielinę głębiej, uszkodzić skórę przewodu lub błonę bębenkową. Przy objawowym czopie istnieją bezpieczniejsze metody usuwania dobrane po obejrzeniu przewodu.
Czy ucho pływaka powoduje gorsze słyszenie?
Tak. Obrzęk przewodu oraz znajdująca się w nim wydzielina mogą przejściowo utrudniać przewodzenie dźwięku. Typowymi dodatkowymi objawami są ból, świąd i wyciek.
Czy płyn za błoną bębenkową wymaga antybiotyku?
Nie rutynowo. Przy wysiękowym zapaleniu bez ostrej infekcji wytyczne zalecają obserwację, a nie rutynową antybiotykoterapię. Nie zaleca się też rutynowego stosowania leków obkurczających błonę śluzową nosa ani steroidów w celu usunięcia wysięku.
Kiedy wykonuje się badanie słuchu?
Badanie powinno być wykonane przy podejrzeniu istotnego ubytku, a także gdy wysięk utrzymuje się przez co najmniej 3 miesiące. W przypadku nagłego wyraźnego pogorszenia słyszenia ocena powinna odbyć się znacznie szybciej.
Czy przy wysięku zawsze potrzebny jest drenaż uszu?
Nie. Wiele przypadków ustępuje samoistnie. Rurki wentylacyjne rozważa się między innymi przy obustronnym wysięku trwającym co najmniej 3 miesiące i udokumentowanych trudnościach ze słyszeniem lub w innych uzasadnionych sytuacjach klinicznych.
Źródła
- Rosenfeld R.M. „Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update)”, 2016. Wytyczne dotyczące diagnostyki, obserwacji, badań słuchu i leczenia wysięku w uchu środkowym.